Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Mutterkornpilze</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Mutterkornpilze"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Mutterkornpilze rootpage-Mutterkornpilze skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Mutterkornpilze</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr"><style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r183054365">
/* start https://de.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .Person{font-variant:small-caps}.mw-parser-output table.taxobox{background:white;border:1px solid #72777d;border-collapse:collapse;clear:right;float:right;margin:1em 0 1em 1em}.mw-parser-output table.taxobox>*>*>th{background:#9bcd9b;border:1px solid #72777d;text-align:center}.mw-parser-output table.taxobox.palaeobox>*>*>th{background:#e7dcc3}.mw-parser-output table.taxobox.parabox>*>*>th{background:#b9b9b9}.mw-parser-output table.taxobox>*>*>td.Person,.mw-parser-output table.taxobox>*>*>td.taxo-name,.mw-parser-output table.taxobox>*>*>td.taxo-bild,.mw-parser-output table.taxobox>*>*>td.taxo-zeit{text-align:center}


/* end https://de.wikipedia.org/ */
</style>
<table cellpadding="2" class="float-right taxobox infobox" id="Vorlage_Taxobox" style="width:300px;margin-top:0.5em;" summary="Taxobox">
<tbody><tr>
<th>Mutterkornpilze
</th></tr>


<tr>
<td class="taxo-bild" style="font-size:smaller;">
<p>Roggenähre mit <a href="Mutterkorn" title="Mutterkorn">Mutterkorn</a>
</p>
</td></tr>


<tr>
<th><a href="Systematik_(Biologie)" title="Systematik (Biologie)">Systematik</a>
</th></tr>
<tr>
<td>
<table class="toptextcells" style="width:100%;">
<tbody><tr>
<td><i><a href="Abteilung_(Biologie)" title="Abteilung (Biologie)">Unterabteilung</a>:</i>
</td>
<td><a href="Echte_Schlauchpilze" title="Echte Schlauchpilze">Echte Schlauchpilze</a> (Pezizomycotina)
</td></tr>
<tr>
<td><i><a href="Klasse_(Biologie)" title="Klasse (Biologie)">Klasse</a>:</i>
</td>
<td><a href="Sordariomycetes" title="Sordariomycetes">Sordariomycetes</a>
</td></tr>
<tr>
<td><i><a href="Klasse_(Biologie)" title="Klasse (Biologie)">Unterklasse</a>:</i>
</td>
<td><a href="Hypocreomycetidae" title="Hypocreomycetidae">Hypocreomycetidae</a>
</td></tr>
<tr>
<td><i><a href="Ordnung_(Biologie)" title="Ordnung (Biologie)">Ordnung</a>:</i>
</td>
<td><a href="Krustenkugelpilzartige" title="Krustenkugelpilzartige">Krustenkugelpilzartige</a> (Hypocreales)
</td></tr>
<tr>
<td><i><a href="Familie_(Biologie)" title="Familie (Biologie)">Familie</a>:</i>
</td>
<td><a href="Clavicipitaceae" class="mw-redirect" title="Clavicipitaceae">Clavicipitaceae</a>
</td></tr>


<tr>
<td><i><a href="Gattung_(Biologie)" title="Gattung (Biologie)">Gattung</a>:</i>
</td>
<td>Mutterkornpilze
</td></tr>

</tbody></table>
</td></tr>










<tr>
<th><a href="Nomenklatur_(Biologie)" title="Nomenklatur (Biologie)">Wissenschaftlicher Name</a>
</th></tr>
<tr>
<td class="taxo-name"><i>Claviceps</i>
</td></tr>
<tr>
<td class="Person">(<a href="Elias_Magnus_Fries" title="Elias Magnus Fries">Fr.</a>) <a href="Edmond_Tulasne" title="Edmond Tulasne">Tul.</a>
</td></tr>
<tr>
<th><a href="Art_(Biologie)" title="Art (Biologie)">Arten</a>
</th></tr>
<tr>
<td>
<ul><li><i>Claviceps africana</i></li>
<li><i>Claviceps zizaniae</i></li>
<li><i>Claviceps fusiformis</i></li>
<li><i>Claviceps paspali</i></li>
<li><i><a href="Claviceps_purpurea" class="mw-redirect" title="Claviceps purpurea">Claviceps purpurea</a></i></li>
<li><i>Claviceps cynodontis</i></li>
<li><i>Claviceps grohii</i></li></ul>
</td></tr></tbody></table>
<p><b>Mutterkornpilze</b> (<i>Claviceps</i>) sind eine <a href="Gattung_(Biologie)" title="Gattung (Biologie)">Pilzgattung</a> aus der <a href="Familie_(Biologie)" title="Familie (Biologie)">Familie</a> der <a href="Clavicipitaceae" class="mw-redirect" title="Clavicipitaceae">Clavicipitaceae</a>.
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Merkmale">Merkmale</h2></div>
<p>Mutterkornpilze sind <a href="Parasiten" class="mw-redirect" title="Parasiten">Parasiten</a> des <a href="Fruchtknoten" title="Fruchtknoten">Fruchtknotens</a> der <a href="S%C3%BC%C3%9Fgrasartige" title="Süßgrasartige">Süßgrasartigen</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Verbreitung">Verbreitung</h2></div>
<p>Die meisten Mutterkornpilze parasitieren nur eine <a href="Gattung_(Biologie)" title="Gattung (Biologie)">Gattung</a>. Viele Mutterkornpilze leben in tropischem <a href="Klima" title="Klima">Klima</a> und haben als Wirt eine <a href="Panicoideae" title="Panicoideae">Panicoideae</a> (eine Unterfamilie der <a href="S%C3%BC%C3%9Fgr%C3%A4ser" title="Süßgräser">Süßgräser</a>). <i><a href="Claviceps_purpurea" class="mw-redirect" title="Claviceps purpurea">Claviceps purpurea</a></i> ist eine Ausnahme, er benötigt eine kalte Umgebung und hat viele Wirte, meist <a href="Pooideae" title="Pooideae">Pooideae</a> (eine andere Unterfamilie der Süßgräser).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Wirkungen">Wirkungen</h2></div>
<p>Der Pilz produziert in der Natur in den <a href="Sklerotium" title="Sklerotium">Sklerotien</a> <a href="Alkaloide" title="Alkaloide">Alkaloide</a> (<a href="Mutterkornalkaloide" title="Mutterkornalkaloide">Mutterkornalkaloide</a>). Im <a href="Fermenter" class="mw-redirect" title="Fermenter">Fermenter</a> werden <i>Claviceps purpurea</i>, <i>Claviceps fusiformis</i> oder <i>Claviceps paspali</i> verwendet, um Mutterkornalkaloide herzustellen.
</p><p>Vergiftungen mit Mutterkornalkaloiden werden oft als <a href="Ergotismus" title="Ergotismus">Ergotismus</a> bezeichnet.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Lebenszyklus">Lebenszyklus</h2></div>

<p>Der Pilz nimmt nacheinanderfolgend die Formen <i>Claviceps</i>, <i>Sphacelia</i> und <i>Sclerotium</i> an. Sklerotium ist die Resistenzform zwischen zwei Wirten.
</p><p>Aus einem Sklerotium wachsen gestielte Stromata hervor. In den Stromata findet die sexuelle Reproduktion statt. <a href="Perithecien" class="mw-redirect" title="Perithecien">Perithecien</a> werden gebildet. Die Ascosporen sind fadenförmig. Sie werden mit dem Wind verbreitet. Auf den Narben unbefruchteter Blüten dringen die <a href="Hyphe" title="Hyphe">Keimhyphen</a> in die Fruchtknoten ein (Primärinfektion).
</p><p>Das sich entwickelnde <a href="Myzel" class="mw-redirect" title="Myzel">Myzel</a> löst das Gewebe auf (verhindert so die Samenentwicklung im Ährchen) und bildet zuerst Konidien aus (<i>Sphacelia</i>-Form), wobei ein zuckerhaltiger Saft ausgeschieden wird: „Honigtau“ (Nebenfruchtform); oft erscheinen auch sekundär Konidien (z. B. bei <i>Claviceps africana</i>, <i>Claviceps fusiformis</i>, <i>Claviceps cynodontis</i>). Konidien werden vom Wind, von Regen und Insekten verbreitet und befallen andere, offen blühende Ähren.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Systematik">Systematik</h2></div>
<p>Innerhalb der Gattung <i>Claviceps</i> kann zwischen ungefähr 40 <a href="Art_(Biologie)" title="Art (Biologie)">Arten</a> unterschieden werden.<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p>
<p><b>Arten (Auswahl)</b>
</p><ul><li><i>Claviceps africana</i></li>
<li><i>Claviceps bothriochloae</i></li>
<li><i>Claviceps cinerea</i></li>
<li><i>Claviceps citrina</i></li>
<li><i>Claviceps cynodontis</i></li>
<li><i>Claviceps cyperi</i></li>
<li><i>Claviceps diadema</i></li>
<li><i>Claviceps digitariae</i></li>
<li><i>Claviceps flavella</i></li>
<li><i>Claviceps fusiformis</i></li>
<li><i>Claviceps gigantea</i></li>
<li><i>Claviceps grohii</i></li>
<li><i>Claviceps hirtella</i></li>
<li><i>Claviceps litoralis</i></li>
<li><i>Claviceps maximensis</i></li>
<li><i>Claviceps microspora</i></li>
<li><i>Claviceps nigricans</i></li>
<li><i>Claviceps orthocladae</i></li>
<li><i>Claviceps paspali</i></li>
<li><i>Claviceps phalaridis</i></li>
<li><i><a href="Claviceps_purpurea" class="mw-redirect" title="Claviceps purpurea">Claviceps purpurea</a></i> – Purpurbrauner Mutterkornpilz</li>
<li><i>Claviceps pusilla</i></li>
<li><i>Claviceps queenslandica</i></li>
<li><i>Claviceps ranunculoides</i></li>
<li><i>Claviceps sorghi</i></li>
<li><i>Claviceps sulcata</i></li>
<li><i>Claviceps tripsaci</i></li>
<li><i>Claviceps uleana</i></li>
<li><i>Claviceps vilior</i></li>
<li><i>Claviceps virids</i></li>
<li><i>Claviceps yanagawaensis</i></li>
<li><i>Claviceps zizaniae</i></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Quellen">Quellen</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text"><span class="book">Vladimír Křen, Ladislav Cvak: <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Ergot – The Genus Claviceps</cite>. Hrsg.: Sylvie Pazoutová, Douglas P. Parbery. harwood academic publishers, 1999, ISBN 90-5702-375-X, The Taxonomy and Phylogeny of Claviceps, <span style="white-space:nowrap">S.<span style="display:inline-block;width:.2em">&nbsp;</span>57–78</span> (englisch).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abookitem&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Mutterkornpilze&amp;rft.atitle=The+Taxonomy+and+Phylogeny+of+Claviceps&amp;rft.au=Vladim%C3%ADr+K%C5%99en%2C+Ladislav+Cvak&amp;rft.btitle=Ergot+-+The+Genus+Claviceps&amp;rft.date=1999&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.isbn=905702375X&amp;rft.pages=57-78&amp;rft.pub=harwood+academic+publishers" style="display:none">&nbsp;</span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a></span> <span class="reference-text"> <a href="Edmond_Tulasne" title="Edmond Tulasne">L.-R. Tulasne</a>: <i>Mémoire sur l’ergot des glumacés.</i> In: <i>Annales des sciences naturelles (Partie Botanique).</i> 20, 1853, S. 5–56 <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.biodiversitylibrary.org/item/129788#page/375/mode/1up">(Digitalisat)</a></span>
</li>
</ol>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li>Vladimir Křen et Ladislav Cvak: <i>Ergot The Genus Claviceps</i>. harwood academic publishers, 1999, S. 71–84, ISBN 90-5702-375-X</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<ul><li><a rel="nofollow" class="external free" href="http://www2.biomed.cas.cz/~pazouto/claviceps.htm">http://www2.biomed.cas.cz/~pazouto/claviceps.htm</a> (englisch)</li>
<li><a rel="nofollow" class="external free" href="http://www2.biomed.cas.cz/%7Epazouto/ergotpage.htm">http://www2.biomed.cas.cz/%7Epazouto/ergotpage.htm</a> (englisch)</li></ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-09-08" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Mutterkornpilze&amp;oldid=259575808">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>